Over wijsheid

“Effects can have effects and often are bigger than the first effects.”

Stel, je wilt afvallen en je besluit daarom om drie keer per week sporten. Dan val je af, maar dat is niet het enige. Je wordt mentaler fit, je zit beter in je vel, je wordt zelfverzekerder en je ziet er beter uit. Al die gevolgen kunnen weer andere gevolgen hebben. Zo zal het effect hebben op jouw relatie (of de zoektocht naar een relatie). Het zal invloed hebben op je werk. En het zal invloed hebben op je sociale omgeving.

Maar je moet (juist) rekening houden met mogelijke negatieve gevolgen. Wat voor gevolgen heeft bijvoorbeeld Brexit buiten de belofte: ‘geen geld meer betalen aan de EU’? En wat zijn de gevolgen van die gevolgen?

Wijsheid draait vaak om het leren leven met twee conflicterende ideeën die beiden ‘waar’ zijn.

Bijvoorbeeld ‘vrijheid’ en ‘gelijkheid’.

De mens moet vrij zijn. En de mens moet gelijk behandeld worden. Het zijn beide meningen, maar tegenwoordig worden beide ideeën als ‘waar’ gezien. In de constitute van de Verenigden Staat staat zelfs “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness.”. Het is ‘self-evident’- het spreekt voor zich.

Maar vrijheid en gelijkheid conflicteert met elkaar. Je bent vrij om mensen te behandelen zoals je wilt, welke school je gaat, welke studie je doet, hoeveel en hoe je geldt verdient, waar je het geld aan besteedt etc. Maar zo creëer je ongelijkheid. De een wordt rijk en de ander niet. De ene heeft een betere opleiding en de ander een mindere (of niet). De ene wordt bevooroordeeld en de andere gediscrimineerd. Wat is de beste balans? Ik weet het niet. Elk land heeft haar eigen mening. Amerika leunt meer naar vrijheid. Europa leunt meer naar gelijkheid.

En zo heb je meer conflicterende waarheden. Zo heb je aan de ene kant: ambitie, blijven groeien, jezelf en de situatie constant verbeteren en alles blijven optimaliseren.  Aan de andere kant heb je: tevreden zijn met wie je bent, wat je doet en wat je hebt, het accepteren van verandering en verlies, minimalisme en mindfullness. In het nu leven. Beiden zou je moeten doen. En je moet een manier vinden om niet zo zeer een balans te zoeken – niet de middenweg, maar zowel ambitieus te zijn als in het ‘nu’ leven en tevreden zijn.

“It is impossible that happiness, and yearning for what is not present, should ever be united.”

Dat zou je kunnen doen door ambitie niet te zien als het bereiken van iets, maar het doen van iets (of de persoon zijn) die het eindresultaat krijgt. Focus op de actie die je kan doen, niet op wat die actie mogelijk oplevert. Dus niet ‘Ik wil een bestseller publiceren’, maar ‘ik ga elke dag 1000 woorden schrijven’. Je moet je focussen op de activiteit (waar je controle over hebt) en niet op het resultaat (waar je geen controle over hebt).

Nog eentje. Denken en reflecteren aan de ene kant. Actie aan de andere kant. Beiden zijn belangrijk. Maar je moet niet de middenweg vinden. Je moet of geheel denken en reflecteren of geheel focussen op actie. Zo moet je het bijvoorbeeld aanpakken bij het schrijven. Eerst denk je, onderzoek je en plan je. Daarna schrijf je. Puur actie. Niet twijfelen, niet reflecteren. En pas na het schrijven ga je weer nadenken, kritisch zijn, verbeteren en schrappen.

Translate models (inzichten) in the fewest words 

Bijvoorbeeld 

We get what we reward for

Energy not created or destroyed. It only chances in form.

Probeer grote waarheden zo simpel mogelijk te maken. Dit dwingt je om het principe – de waarheid – eerst te begrijpen. Of zoals Einstein het zegt: “If you can’t explain it simply, you don’t understand it well enough”. Een extra voordeel is dat je makkelijker het inzicht kan herinneren en toepassen.

Stel, je wilt het begrip ‘Opportunity costs’ in je brein metselen. Een simpele uitleg is: “Doing one thing means not being able to do another”.Een nog eenvoudigere, visuelere uitleg is “there is no such thing as a free lunch.” (want je betaalt dan in tijd, mogelijk kennis en het tegoed staan van iets).

“Think of every decision as a bet with a probability and a reward for being right and a probability and penalty for being wrong.”

Wat als je gelijk hebt? Wat als het lukt? Wat levert het op? En wat als je niet gelijk hebt? Wat kost het?

Door beslissingen zo te benaderen zal je beter inzien wanneer het slim is om een gokje te wagen. Zo is er bijvoorbeeld een veel te grote groep die denkt dat klimaatverandering niet bestaat of dat het niet ‘man-made’ is. Zij zouden zich dan kunnen afvragen: wat als ik gelijk heb? Wat win ik dan? En wat als ik ongelijk heb? Wat verlies ik dan? Dan zouden ze zien dat aan de ene kant geld staat en aan de andere kant het onleefbaarder maken van de aarde. Is hetgeen wat het mogelijk kan opleveren (of besparen) echt de kans op een onleefbare aarde waard? Nee.

En zo kan je ook zakelijke en persoonlijke beslissingen benaderen. Stel, je twijfelt over SEO. Oké. Stel je hebt gelijk, wat win je dan? Tijd. Oké, en waar zou je die tijd anders aan besteden? Wat zou dat opleveren? En stel je hebt ongelijk, wat loop je dan mis? En dan kan je tot de conclusie komen of het een gokje waard is.

““If you play a slot machine long enough, eventually you will…” The class yelled out in unison “WIN!” As most adults know, that is exactly the wrong answer. Slot machines are engineered to make everyone but the casino a loser in the long run. They confused the benefits of persistence with the actual odds of succeeding.”

“While we all think we know the odds in life, there’s a good chance you have some blind spots. Finding those blind spots is a big deal.”

“See the world as math and not magic.”

The more basic knowledge you have the less new knowledge you have to get.

Elke skill, elk vakgebied, bestaat uit 3 tot 12 grote ideeën, modellen en principes. Alle andere tips, trucjes en ideeën die bij die skill horen vloeien voort uit die grotere ideeën. Vaak zijn het specifiekere, situatie afhankelijke, variaties van een van zo’n globaal idee.

We besteden te veel aandacht aan het verzamelen van die kleine specifieke situatie afhankelijke tips en te weinig aandacht aan het eigen maken en echt begrijpen van die grote overkoepelende ideeën – waar de rest uit vloeit. Begrijpelijk, want die specifiekere tips zijn talloos (omdat het kleine variaties zijn) en vaak nieuw (omdat er altijd wel een nieuwe variatie te vinden is). En we worden aangetrokken door het nieuwe. Maar het verzamelen van zulke nieuwe ideeën is een valkuil dat voorkomt dat je de essentie van een skill begrijpt en het werk doet dat je zou moeten doen.

Stel, je wilt goed worden in sales en overtuigen. Dan is het vele malen effectiever om moeite te doen om de zes principes die Robert B. Cialdini noemt in het boek Influence echt te begrijpen (wat houdt elke principe precies in, waarom werkt het, uit welke delen van de principe, hoe kan je het toepassen), dan je te verdiepen in specifiekere tips over micro-copy of een trucje dat bij één website voor een stijging van 3% zorgde in de conversie.

Wanneer je de grote ideeën begrijpt, echt begrijpt, en kunt toepassen dan ben je al verder dan de meeste mensen. En vanuit die grote ideeën kom je dan vanzelf op de kleinere specifieke ideeën – die voor jou dan vanzelfsprekend zijn – en je kunt zelfs nieuwe variaties bedenken en toepassen. De echte magie gebeurt wanneer je van meerdere skills de 3 tot 12 grote ideeën begrijpt. Zo opstaat er een kruisbestuiving van ideeën die leiden tot enorme eye-openers en mogelijk echte revolutionaire ideeën.

Probeer actief te zoeken naar die drie tot twaalf grote ideeën in de niche waar jij zit, gerelateerde niche en mogelijk zelfs totaal andere niches. Het vinden van de ideeën zijn meestal niet zo lastig als je de moeite er voor doet, een expert kan ze vast zo aanwijzen, het echt begrijpen van de ideeën is een stukje lastiger, maar goed te doen.

Sometimes a behaviour chooses you based upon the environment in which you find yourself.

The mind is a wonderful servantbut a terrible master.’

Robin Sharma —

Because here’s something else that’s weird but true: in the day-to-day trenches of adult life, there is actually no such thing as atheism. There is no such thing as not worshipping. Everybody worships. The only choice we get is what to worship. And the compelling reason for maybe choosing some sort of god or spiritual-type thing to worship–be it JC or Allah, be it YHWH or the Wiccan Mother Goddess, or the Four Noble Truths, or some inviolable set of ethical principles–is that pretty much anything else you worship will eat you alive. If you worship money and things, if they are where you tap real meaning in life, then you will never have enough, never feel you have enough. It’s the truth. Worship your body and beauty and sexual allure and you will always feel ugly. And when time and age start showing, you will die a million deaths before they finally grieve you. On one level, we all know this stuff already. It’s been codified as myths, proverbs, clichés, epigrams, parables; the skeleton of every great story. The whole trick is keeping the truth up front in daily consciousness.

Worship power, you will end up feeling weak and afraid, and you will need ever more power over others to numb you to your own fear. Worship your intellect, being seen as smart, you will end up feeling stupid, a fraud, always on the verge of being found out. But the insidious thing about these forms of worship is not that they’re evil or sinful, it’s that they’re unconscious. They are default settings.

They’re the kind of worship you just gradually slip into, day after day, getting more and more selective about what you see and how you measure value without ever being fully aware that that’s what you’re doing.

And the so-called real world will not discourage you from operating on your default settings, because the so-called real world of men and money and power hums merrily along in a pool of fear and anger and frustration and craving and worship of self. Our own present culture has harnessed these forces in ways that have yielded extraordinary wealth and comfort and personal freedom. The freedom all to be lords of our tiny skull-sized kingdoms, alone at the centre of all creation. This kind of freedom has much to recommend it. But of course there are all different kinds of freedom, and the kind that is most precious you will not hear much talk about much in the great outside world of wanting and achieving…. The really important kind of freedom involves attention and awareness and discipline, and being able truly to care about other people and to sacrifice for them over and over in myriad petty, unsexy ways every day.

That is real freedom. That is being educated, and understanding how to think. The alternative is unconsciousness, the default setting, the rat race, the constant gnawing sense of having had, and lost, some infinite thing.


It is about the real value of a real education, which has almost nothing to do with knowledge, and everything to do with simple awareness; awareness of what is so real and essential, so hidden in plain sight all around us, all the time, that we have to keep reminding ourselves over and over:


“This is water.”

David Foster Wallace 
Delen: